THỰC TRẠNG VIỆC PHÁT BIỂU Ý KIẾN TRONG GIỜ HỌC CỦA SINH VIÊN

Thạc sĩ Tâm lý - Cao Thị Thanh Nhàn

  Bản chất tâm lý của quá trình hình thành khái niệm trong hoạt động học tập của người học là quá trình người học tích cực, chủ động nắm lấy tri thức, kỹ năng, kỹ xảo dưới sự hướng dẫn của người dạy. Hoạt động dạy học ở bậc Cao đẳng - Đại học lấy sinh viên làm trung tâm, phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của sinh viên. Muốn đạt được mục tiêu trên thì giảng viên và sinh viên phải có sự hợp tác chặt chẽ. Giảng viên phải nắm rõ cách thức định hướng, dẫn dắt sinh viên tự tìm tòi tri thức. Sinh viên phải biến quá trình học thành quá trình tự học. Để quá trình tự học đạt được mục tiêu học tập, sinh viên phải có tính tích cực trong học tập. Tính tích cực trong học tập biểu hiện ở khát khao chiếm lĩnh tri thức, sự năng động về mặt trí tuệ, hứng thú đối với môn học, nỗ lực ý chí vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập. Thái độ tích cực học tập của sinh viên được thể hiện rõ nhất qua những giờ học trên lớp, trong đó việc phát biểu ý kiến trong giờ học là một minh chứng quan trọng. Để trả lời những câu hỏi giảng viên đặt ra đòi hỏi sinh viên phải có sự chuẩn bị bài trước ở nhà, có nhu cầu hiểu biết tri thức, có sự động não, có sự tự tin ở bản thân, sự tập trung chú ý trong giờ học,... Trong những giờ lên lớp tôi nhận thấy thái độ học tập của sinh viên còn rất thụ động.

Chuyện sinh viên ngồi im lặng khi giảng viên đặt câu hỏi nơi giảng đường không còn là chuyện lạ. Giảng viên đặt câu hỏi, thi thoảng vài cánh tay giơ lên giữa một rừng người. Vẫn những khuôn mặt cũ, những sinh viên hay phát biểu thì giờ nào cũng tích cực phát biểu. Ai ngồi im thì cứ thói quen đó từ đầu giờ cho đến cuối giờ. Những sinh viên còn lại thì chăm chú lắng nghe, có em xì xào với bạn bên cạnh, thậm chí có sinh viên vô tư ăn vặt, nghe nhạc, ngủ gật ngay trong lớp học. Tuy số lượng sinh viên cá biệt này không nhiều nhưng cũng đủ làm không khí lớp học đơn điệu, tẻ nhạt. Giảng viên cố gắng đặt câu hỏi nhưng cũng rất ít sinh viên hưởng ứng, thậm chí có lớp chẳng em nào giơ tay phát biểu, giảng viên đành tự  mình trả lời câu hỏi. Kể cả những giờ thuyết trình, thảo luận, những giờ học đòi hỏi sinh viên phải trình bày quan điểm, lập luận của riêng mình thì tình hình cũng chẳng khác gì. Nếu giảng viên không giao nhiệm vụ cho nhóm đặt câu hỏi, nhóm trả lời thì không ai đặt câu hỏi cả.

Để tìm hiểu nguyên nhân vì sao sinh viên lại không phát biểu ý kiến trong giờ học, tôi đã khảo sát ngẫu nhiên 50 sinh viên trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tp.HCM thông qua phiếu câu hỏi với kết quả như sau:

Nguyên nhân khách quan:

Nội dung

Tỷ lệ %

  1. Phải học quá nhiều môn.

42%

  1. Phương pháp giảng dạy của giảng viên không sinh động, hấp dẫn.

20 %

  1. Thói quen im lặng của các bạn trong lớp.

19%

  1. Môn học không phải là chuyên ngành.

10%

  1. Câu hỏi quá khó.

10%

42% sinh viên cho rằng việc “Phải học quá nhiều môn” ảnh hưởng đáng kể đến tính tích cực học tập của các em. Mỗi  môn học có đặc thù riêng, cách học khác nhau. Lịch học dày đặc. Vì vậy, sinh viên không có thời gian tự học, chuẩn bị bài, đọc bài trước ở nhà, không có thời gian đầu tư cho môn học làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập trên lớp. Mặt khác, về tinh thần, sinh viên dễ cảm thấy mệt mỏi, căng thẳng, không muốn học, khó tập trung trong giờ học nên chẳng quan tâm đến câu hỏi của giảng viên.

Bên cạnh đó, 20% sinh viên cho rằng “Phương pháp giảng dạy của giảng viên không sinh động, hấp dẫn” cũng ảnh hưởng đến việc các em lười học. Ngày nay, quan điểm dạy học hiện đại hướng đến sự hợp tác giữa người dạy-người học, giữa người học-người học thay thế cách dạy học một chiều thầy giảng - trò lắng nghe, ghi chép. Trong thực tế, do nhiều lý do khác nhau (trình độ chuyên môn, phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất, trình độ, động cơ đi học của sinh viên, số lượng sinh viên trong một lớp học quá đông, …) nên giảng viên vẫn chưa phát huy được phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm. Giảng viên chủ yếu thuyết trình, thậm chí “độc diễn” trên bục giảng không cần biết sinh viên có tiếp thu được nội dung bài học không. Sinh viên thì cố gắng ghi chép, học theo cách đối phó mà trong lòng ngổn ngang một mớ kiến thức lộn xộn. Chính điều đó làm cho khoảng cách giữa giảng viên và sinh viên ngày càng lớn. Mặt khác, sinh viên cũng cần phải hiểu rằng, muốn cho giờ học sinh động không phải chỉ cần người thầy giỏi mà rất cần đến sự chuẩn bị bài trước, thái độ học tập tích cực của các em trong giờ học.

Nguyên nhân khác, 19% sinh viên cho rằng “Sự im lặng của các bạn trong lớp” làm cho các em ngại phát biểu. Các em có tâm lý mong muốn hành vi, cách cư xử của mình hòa nhập với tập thể, sợ bị tập thể lên án, chê trách, bạn bè tẩy chay, cô lập. Do đó, các em ngại phát biểu, cả lớp không ai phát biểu nếu mình giơ tay thì các bạn cho là mình chảnh (13%), muốn nổi bật, không giống ai. Thực tế, có rất nhiều sinh viên đến lớp chỉ để nghe giảng bài, ghi bài chứ không phải là để tìm tòi tri thức.

10% sinh viên cho rằng do “Môn học không phải là môn chuyên ngành” nên học qua loa. Các em chỉ chú tâm học những môn chuyên ngành, còn các môn học khác thì lại xao lãng, chỉ cần đạt 5 điểm cho khỏi bị thi lại. Thậm chí có em đi học không chuyên cần, ý thức học tập kém, không hoàn thành những nhiệm vụ học tập bị điểm thấp nhưng vẫn không chịu phấn đấu để đạt điểm cao hơn.

Ngoài ra, 10% sinh viên cho rằng do “Câu hỏi quá khó” nên các em không thể trả lời câu hỏi.

Một số nguyên nhân khác như: Giảng viên quá nghiêm khắc, sự thiếu nhiệt tình của giảng viên, lớp học quá đông, lớp ồn nên sinh viên không thể tập trung được, không nghe rõ câu hỏi của giảng viên,…

Nguyên nhân chủ quan:

Nội dung

Tỷ lệ %

  1. Ngại khi phải đứng lên và trả lời câu hỏi trước đám đông.

58%

  1. Sợ trả lời sai.

55%

  1. Chỉ thích ghi chép nội dung bài học.

26%

  1. Chưa biết được ý nghĩa của việc phát biểu xây dựng bài học.

13%

  1. Sợ bị các bạn cho là mình “chảnh”.

13%

58% sinh viên cho rằng: Các em “Ngại khi phải đứng lên và trả lời câu hỏi trước đám đông”. Đây là nguyên nhân chính khiến các em không phát biểu ý kiến. Sinh viên không trả lời câu hỏi không phải là vì các em không biết trả lời câu hỏi đó, không có thời gian học mà xuất phát từ chính tâm lý các em.

55 %  sinh viên “Sợ trả lời sai” nên không phát biểu ý kiến.

Trong thực tế giảng dạy có những em không giơ tay phát biểu nhưng khi giảng viên mời thì lại trả lời đúng câu hỏi. Khi được hỏi tại sao em biết nhưng lại không giơ tay phát biểu thì em trả lời rằng do em chưa dám chắc câu trả lời của mình là đúng. Nếu trả lời sai thì xấu hổ với thầy cô và bạn bè. Điều đó chứng tỏ các em chưa tự tin về năng lực của bản thân. Kể cả trong quá trình giảng viên giảng bài có nội dung chưa rõ các em cũng không dám hỏi lại. Mặt khác, sự áp đặt của giảng viên cũng khiến các em ngại phát biểu. Giảng viên áp đặt sinh viên phải trả lời đúng với quan niệm, cách suy nghĩ của thầy, nếu trả lời khác đi thì giảng viên cho là không đúng.

26 % sinh viên “Chỉ thích ghi chép nội dung bài học”. Có thể thói quen học thụ động, thầy giảng-trò ghi đã khắc sâu vào suy nghĩ của em từ lúc học phổ thông. Vì vậy, các em không hào hứng với việc phát biểu xây dựng bài. Kết quả khảo sát cho thấy 74% sinh viên thường xuyên sử dụng cách học “Chỉ nghe giảng, ghi chép, không phát biểu ý kiến”. Chỉ có 16% sinh viên thường xuyên sử dụng cách học “Nghe giảng, ghi chép, phát biểu ý kiến đóng góp xây dựng bài”. 19 % sinh viên chưa bao giờ phát biểu ý kiến trong bất cứ giờ học nào. Có thể do lớp học quá đông không thể nào tất cả các em đều được phát biểu ý kiến. Các em nghĩ rằng : lắng nghe thầy cô giảng bài và ghi chép là có thể nắm được bài, nhưng điều đó hoàn toàn không đúng. Trong giờ học, nếu các em nghe bằng thính giác mà không có sự phân tích, suy xét kiến thức, không tích cực tham gia phát biểu thì các em sẽ không hiểu thấu đáo, không thể ghi nhớ bền vững những kiến thức đã học. Cuối cùng, các em đi học đều nhưng chẳng nắm kiến thức bao nhiêu.

13 % sinh viên “Chưa biết được ý nghĩa của việc phát biểu xây dựng bài học” nên không quan tâm đến việc phát biểu ý kiến. Thật ra việc phát biểu ý kiến trong giờ học của sinh viên dù câu trả lời là đúng hay sai đều có một ý nghĩa tích cực. Đối với sinh viên, các em cảm thấy tự tin hơn, ghi nhớ bài tốt hơn, hiểu kiến thức sâu sắc hơn, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ, kỹ năng đánh giá, kích thích sự sáng tạo, rèn tư duy độc lập,…Ngoài ra, sinh viên hăng hái phát biểu ý kiến giúp cho giảng viên hiểu được mức độ nắm vững kiến thức, khả năng tư duy, thậm chí cả những tâm tư của các em. Từ đó, giảng viên điều chỉnh nội dung dạy học, phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng giảng dạy. Bên cạnh đó, việc tham gia xây dựng bài còn giúp cho không khí lớp học sôi nổi, sinh động hơn, tạo hưng phấn cho cả người dạy và người học.

Ngoài ra, việc sinh viên không phát biểu ý kiến còn do những nguyên nhân khác như: “Thói quen lười suy nghĩ” (6%), “Xem chuyện phát biểu là chuyện chung của lớp” (3%), mình không phát biểu thì cũng có bạn khác phát biểu,  “Không tập trung trong giờ học” (3%) nên không trả lời được câu hỏi.

Hậu quả của việc sinh viên lười phát biểu ý kiến trong giờ học:

Việc sinh viên lười phát biểu trong giờ học không chỉ làm giảm hiệu quả quá trình tiếp thu tri thức của các em mà còn gây ra những hậu quả khác như:

-   Đối với sinh viên: hình thành tâm lý thụ động, trông chờ vào nội dung bài giảng của giảng viên mà không có tính độc lập, tích cực cần thiết cho hoạt động hoạt động học tập, thiếu tư duy sáng tạo, thiếu tự tin trong giao tiếp, thiếu kỹ năng tự đánh giá bản thân,..

-   Đối với giảng viên: dễ gây tâm lý chán nản, thiếu nhiệt tình, không còn tâm huyết với nghề nghiệp, mất hứng thú trong giờ giảng, ngại sử dụng phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm do sinh viên không có sự hợp tác tích cực với giảng viên trong giờ học.

-   Đối với tập thể lớp học: gây nên bầu không khí tâm lý căng thẳng, nặng nề, nhàm chán vì chỉ có một mình giảng viên “độc diễn”. Điều đó làm cho người học mất hứng thú học tập, đi học chỉ để điểm danh, chờ tiếng chuông hết giờ. Đi học không còn là niềm vui khi được tiếp cận tri thức mới mà lại là trách nhiệm nặng nề bắt buộc phải thực hiện.

Cách khắc phục:

* Về phía giảng viên:

- Giảng viên không ngừng trau dồi trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm. Tùy từng nội dung bài học, từng đối tượng sinh viên có thể sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học khác nhau kích thích tính độc lập, sáng tạo của các em. Không sử dụng đơn độc một phương pháp dạy học duy nhất trong một buổi học vì dễ gây tẻ nhạt, nhàm chán. Tổ chức cho sinh viên thường xuyên thuyết trình, thảo luận nhóm. Hệ thống câu hỏi giảng viên đưa ra trong giờ giảng phải là những “tình huống có vấn đề”. Đó là câu hỏi mà người học có nhu cầu đi tìm câu trả lời bằng vốn kiến thức hiện có và sự động não. Đồng thời câu hỏi phải phù hợp với nội dung bài học, mang tính thực tiễn, gắn với chuyên ngành của sinh viên.

- Giảng viên cần khích lệ, khen ngợi, động viên, cộng điểm cho các em trả lời câu hỏi và đặt ra câu hỏi cho giảng viên. Đối với những em trả lời chưa đúng câu hỏi thì giảng viên cần khéo léo gợi mở câu hỏi, hướng dẫn trả lời theo hướng dễ hơn; tránh chê bai, phê bình gay gắt làm các em cảm thấy xấu hổ, thiếu tự tin.

* Về phía sinh viên:

- Sinh viên cần tích cực, tự giác thực hiện những nhiệm vụ học tập do giảng viên đặt ra.

- Hình thành thói quen chuẩn bị bài trước khi đến lớp.

- Ý thức tầm quan trọng của việc phát biểu ý kiến đối với bản thân. Mạnh dạn, tự tin phát biểu ý kiến trong các giờ học. Tập đưa ra ý kiến, quan điểm của bản thân trong các buổi thảo luận nhóm, trong giờ học.

- Tập nói trước đám đông. Rèn luyện tư duy độc lập, tư duy phê phán, không a dua theo những quan niệm chưa đúng đắn của các bạn trong lớp về việc học tập.

* Về phía nhà trường:

- Nhà trường cung cấp đầy đủ các trang thiết bị dạy học có chất lượng tốt cũng góp phần làm cho giờ học sinh động, hấp dẫn hơn.

- Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề về phương pháp học tập ở bậc học Cao đẳng, cách thức tự học, phương pháp đọc sách, ý nghĩa của việc phát biểu ý kiến xây dựng bài,…có sự tham dự của sinh viên.

Tuy mẫu nghiên cứu chưa lớn nhưng phần nào đã phản ánh được thực trạng thái độ học tập chưa tích cực của sinh viên. Qua đó, giúp cho bản thân tôi có thể tự điều chỉnh quá trình dạy học của mình đạt hiệu quả cao hơn. Sinh viên có thể hiểu hơn về tác dụng của việc phát biểu ý kiến xây dựng bài, từ đó các em có thái độ học tập chủ động, độc lập, tích cực hơn.

 

 

 

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Lê Văn Hồng - Lê Ngọc Lan - Nguyễn Văn Thàng (2008), Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm, NXB Thế giới.
  2. http://thptchonthanh.com.vn/diendan/index.php?topic=2637.0;wap2
  3. http://dantri.com.vn/ban-doc/hoc-sinh-luoi-phat-bieu-la-do-dau-449637.htm
  4. http://www.songtre.tv/news/hoc-duong/sinh-vien-mac-benh-ngai-phat-bieu-43-5720.html
  5. http://vietbao.vn/The-gioi-tre/Nan-thu-dong-trong-hoc duong/45185906/275/

Bình luận

Email của bạn sẽ không công khai cho người khác thấy.

Nhập kết quả của phép tính: